Eerherstel voor passieve formuleringen

Door Arjen Uittenbogaard

(Cartoon met toestemming van Loo van Eck.)

Toen ik afstudeerde, leerde mijn hoogleraar me af om in teksten zinnen te schrijven met daarin ‘ik’ of ‘wij’. Actieve formuleringen als ‘ik heb dit onderzocht’, of ‘wij hebben nu bewezen dat…’ vond hij te informeel. Mijn wetenschappelijke artikelen stonden dus bol van: ‘er is aangetoond dat…’ en ‘verder onderzoek vindt plaats naar…’. Nog jaren bleef ik dergelijke passieve formuleringen gebruiken: zinnen zonder onderwerp. Zinnen waarbij je je steeds afvraagt: wie gaat dat dan doen? Toen ik me bewust werd van die onduidelijkheid, bewoog ik gedurende mijn trainings- en coachloopbaan gaandeweg helemaal naar de andere kant van het spectrum. Elke keer als ik in een vergadering een passieve zin hoorde, had ik bij wijze van spreken mijn vinger al opgestoken: “OK, het is belangrijk dat dit gebeurt… maar wie gaat het doen?” Of: “Het moet uitgezocht worden, daar zijn we het over eens, maar voor we naar het volgende agendapunt gaan: wie gaat dat uitzoeken?” Onvoorstelbaar hoe vaak onzorgvuldige besluitvorming door passieve formuleringen wordt weggemoffeld! Toch ben ik de afgelopen tijd zelf weer vaker passieve zinnen gaan gebruiken.
In mijn vorige stukje, Een team is een levend wezentje, beschreef ik hoe ik als teamcoach probeer een team dat ik coach als één geheel te zien. Ik probeer mijn aandacht te verleggen van ‘wie doet wat?’ en ‘hoe gedragen de afzonderlijke teamleden zich?’ naar: hoe verloopt de interactie tússen de mensen in het team. Die eerste manier van kijken is veel natuurlijker: wij mensen zijn geëvolueerd om te focussen op de reactie van de ander. Hoe kijkt hij? Wat zegt zij? Is hij nou boos op mij? Is zij een medestander? Maar als teamcoach wil ik het téam helpen zich als geheel effectiever te gedragen. Dan is het dus zaak om uit te zoomen, het geheel waar te nemen en het geheel aan te spreken. Daar hoort dus bij om het niet over individuele bijdragen te hebben. Dat is best lastig. Het woord ‘ontschuldigen’ helpt me hierbij: er is niet één iemand die ‘de schuld’ ergens van is. De dynamiek in een team is veel complexer dan dat. Er zijn vast meer mensen die dat gedrag vertonen. En bovendien houden de teamleden dit gedrag met elkaar in stand.
Dit leidde tot mijn eerherstel van de passieve zinnen. Als ik een observatie deel van patronen in de interactie binnen een team, doe ik dat om de leden zich ervan bewust te maken. Om hen vervolgens te vragen hoe effectief die interacties zijn. Het gaat er niet om wie precies wat deed of zei, het gaat om de patronen in hun samenspel. Dan zal ik dus niet zeggen: “Ik merk dat A geen antwoord gaf op B’s voorstel.” Of: “Het valt me op dat C al een hele tijd stil is…” Met de focus op het hele team en met het ontschuldigen van individuele teamleden, zal mijn formulering eerder zo iets zijn: “Ik merk dat er niet altijd op voorstellen van anderen wordt gereageerd.” Of: “Volgens mij is nog niet iedereen aan het woord geweest…” Voilà: passieve formuleringen die met opzet het onderwerp onbenoemd laten. Het gaat er niet om wíe dit doet, maar dát het gebeurt.
Fijn dat er passieve formuleringen zijn!

Arjen Uittenbogaard

Arjen is verhalenverteller. Een training van hem is een ervaring die je niet licht vergeet. Hij is ook regisseur van improvisatietoneel. Dat vindt hij een mooie metafoor voor zijn werk in het coachen van teams en individuen in organisaties die meer agile willen worden. Want dat is zijn expertise: agile werken. Daar heeft hij al twintig jaar ervaring mee en daar is hij goed in. Zijn hart gaat uit naar de menselijke kant van het werk, naar de communicatie en de samenwerking. Daarbij weet hij alles van complexe adaptieve systemen: omgevingen waarin niets is wat het lijkt, waar best practices je op het verkeerde been kunnen zetten en waar je steeds zult moeten experimenteren en leren. Ook heeft hij nog steeds lol van zijn achtergrond in object georiënteerde softwareontwikkeling: hij mag ontwikkelaars graag uitdagen op hun ontwerpen en de toepassing van design patterns daarin.

06 - 59 443 440

Andere posts

Klik hier