Deze coach vertelt sprookjes

Door Arjen Uittenbogaard

Ik ben teamcoach en verhalenverteller. Als teamcoach luister ik natuurlijk vooral en stel ik vragen. Als verteller maak en vertel ik verhalen op maat. Soms maak ik wel degelijk een verhaal voor een team dat ik coach. Bijvoorbeeld bij een specifieke vraag of om een patroon dat ik zie in een ander licht te plaatsen. In tegenstelling tot de anekdotes in het dagelijks gebruik, maak ik van deze verhalen werk zodat ze geschikt zijn in de coach-setting. Ik schrijf en vertel graag sprookjesachtige verhalen, maar realistische verhalen, die spelen in de context van een team, zijn natuurlijk ook bruikbaar. Wat een verhaal geschikt maakt als coachverhaal bespreek ik in een volgend stukje. Eerst kijk ik hier naar de waarde van sprookjes voor coaching.

Meester Groen

Een voorbeeld van een sprookje dat ik maakte, is Meester Groen. Ik maakte dat voor een bestuur dat in een snel veranderende omgeving nadacht over de plek van hun organisatie. Ik had een aantal bijeenkomsten bijgewoond waarin ze met elkaar spraken over hun taken en verantwoordelijkheden in verleden, heden en toekomst. Mij was gevraagd om als buitenstaander een beeld terug te geven van de uitdagingen waar ze voor stonden. Geen organisatieadvies, geen trajectbegeleiding, enkel het voorhouden van een spiegel door middel van een verhaal. Zij zouden dat verhaal dan weer gebruiken als input voor hun verdere gedachtebepaling. Narratieve teamcoaching pur sang, een kolfje naar mijn hand.

Een sprookje?

Om meerdere redenen kies ik er graag voor om voor coachverhalen te kiezen voor een sprookje. Deze redenen speelden bij Meester Groen ook. Om te beginnen het feit dat in een sprookje archetypische beelden gebruikt kunnen worden: beelden die iedereen herkent. De ‘koning’, een ‘bos’ of ‘wolven’ hoef je niet uit te leggen. Met weinig woorden schep je zo een hele wereld in de gedachten van de luisteraars. Dat maakt ook dat je met elkaar over het verhaal in gesprek kunt gaan, zonder dat je eerst allerlei moeilijke vakinhoudelijk begrippen aan elkaar moet uitleggen.

Een tweede reden ligt in het verlengde hiervan: het voorkomt dat ik me in de inhoud van de organisatie moet verdiepen. Ik vind dat ik dat als coach sowieso al niet te veel moet doen en voor een coachverhaal is aansluiten bij de vakinhoud al helemaal niet handig. Stel dat ik de situatie net even verkeerd zou voorstellen. Met een beetje pech gaan de luisteraars mij dan uitleggen hoe het eigenlijk zit, of zou het verhaal als onbruikbaar worden afgeserveerd om daarna over te gaan tot de orde van de dag. Terwijl het doel van een coachverhaal niet feitelijke correctheid is, maar inzichten of vragen bieden als startpunt voor een verder gesprek binnen het team. In een sprookje blijf ik dus weg van feitelijkheden terwijl ik wel alle relevante dilemma’s, keuzes en emoties kan aanstippen. De luisteraars herkennen deze zonder meer en plaatsen ze vanzelf over naar hun eigen domein. Krachtige verhalen laten de luisteraar zaken beleven zonder ze expliciet te benoemen.

Een derde reden voor het gebruik van een sprookje is dat het de aanwezigen even uit hun vertrouwde omgeving haalt. Die context waarin ze al zo lang in rondjes draaien zonder stappen vooruit te maken. Ga je als coach in die context verder met het gesprek, dan liggen alle bekende argumenten voor en tegen, alle vragen en problemen die al zo vaak langs zijn gekomen, voor je het weet weer op tafel. De omweg via een sprookje maakt dat de teamleden even uit die denkgroeven worden gehaald. In de context van het sprookje is alles denkbaar zonder de automatische respons dat “het niet kan” of “dat we dat al zo vaak hebben geprobeerd.” Pas in tweede instantie onderzoekt het team met elkaar hoe de inzichten uit het sprookje iets kunnen opleveren voor hun eigen situatie.

Een niet onbelangrijke reden, tenslotte, voor mij om sprookjes te gebruiken bij coachvragen, is dat ik het gewoon heel leuk vind om sprookjes te maken. Ik houd van sprookjes, mythes en streekverhalen en ik ben ervan overtuigd dat mijn voorliefde voor dergelijke verhalen doorwerkt in de kracht ervan in het gebruik. Natuurlijk kun je ook realistische verhalen gebruiken als coachverhaal, dat doe ikzelf af en toe ook. Maar mijn voorkeur ligt bij de sprookjesachtige verhalen.

Meester Groen, en toen?

Mijn verhaal was het eerste agendapunt van de bestuursvergadering. Toen ik mijn laatste zin had uitgesproken, bleef het even stil. Dat zijn altijd spannende momenten. Wat wordt de eerste opmerking? Hoe valt het verhaal? Na een paar seconden zei een van de aanwezigen: “Wie is bij ons eigenlijk de koning?” Het bleek dat daarover meteen al verschillende beelden rondgingen: waren zij dat als bestuur? Was het de directie? Het ministerie waar ze onder vielen? Was het een afdeling of een persoon? En wie hing bij hun de bordjes “Verboden toegang” op?
Als vanzelf ging het gesprek over hun rol, houding en worstelingen en ook over de relatie met andere onderdelen van de organisatie. In de discussie werd regelmatig teruggegrepen op het sprookje. Pas na drie kwartier werd voor het eerst weer naar mij gekeken: wat waren mijn beelden eigenlijk bij de verschillende onderdelen in het verhaal? Zo ik die al had, hoefde ik die niet eens meer te vertellen. Het verhaal had zijn werk gedaan.

Arjen Uittenbogaard

Arjen is verhalenverteller. Een training van hem is een ervaring die je niet licht vergeet. Hij is ook regisseur van improvisatietoneel. Dat vindt hij een mooie metafoor voor zijn werk in het coachen van teams en individuen in organisaties die meer agile willen worden. Want dat is zijn expertise: agile werken. Daar heeft hij al twintig jaar ervaring mee en daar is hij goed in. Zijn hart gaat uit naar de menselijke kant van het werk, naar de communicatie en de samenwerking. Daarbij weet hij alles van complexe adaptieve systemen: omgevingen waarin niets is wat het lijkt, waar best practices je op het verkeerde been kunnen zetten en waar je steeds zult moeten experimenteren en leren. Ook heeft hij nog steeds lol van zijn achtergrond in object georiënteerde softwareontwikkeling: hij mag ontwikkelaars graag uitdagen op hun ontwerpen en de toepassing van design patterns daarin.

06 - 59 443 440

Andere posts

Klik hier